Verslag van het 4e webinar van Milieunetwerk GROENLINKS en PVDA-Duurzaam (PRO) over de lokale energietransitie op vrijdagmiddag 29 mei 2026
Voorzitter-gespreksleider
Suzanne Kröger, lid van de Tweede Kamer van Pro, is voorzitter van het webinar.
Suzanne heeft iedereen welkom op deze warme vrijdagmiddag.
Dit webinar is de laatste van een reeks van vier. De eerste drie waren op 28 november 2025, 16 januari 2026 en, 30 januari 2026.
De webinars zijn bedoeld als ondersteuning voor nieuwe raadsleden en wethouders op weg naar de vorming van nieuwe raads- en Collegeprogramma’s en voor het werk in raden en Colleges .
In dit laatste webinar staat het perspectief de samenwerking tussen gemeenten en energiegemeenschappen centraal
De uitgenodigde deskundigen presenteren zich.
Justin Pagden is business developer bij Agem in de Achterhoek. Agem is als maatschappelijke organisatie zonder winstoogmerk 13 jaar geleden opgericht op initiatief van de 8 gemeenten in die regio. Het doel is energie besparen, energie opwekken, energie beschikbaar stellen.
Justin Pagden is van begin af aan betrokken bij Agem. Inmiddels ondersteunt Agem 22 coöperaties in de regio (in het begin was dat er nog maar 1) en staat er een stevig energieloket. De expertpool (staat helemaal los van het loket) is actief in de regio maar laat zich ook landelijk horen. Justins taak is om energiegemeenschappen te helpen zich te ontwikkelen en tot implementatie te komen op gebied van energie delen. Agem werkt samen met Energie samen en de coöperatieve dienstverleners. Justin is ook bezig geweest met Energiewet en het vormgeven van energie delen daarin.
Het leveren van energie aan jezelf lijkt simpel maar is in de praktijk een taaie klus. Energie delen volgens energiewet komt nu op gang onder het motto Local for local.
De professionalisering in dit veld is enorm geweest de afgelopen 15 jaar, zowel bij gemeenten als bij de verschillende organisaties. De ambtelijke capaciteit voor de energietransitie is gegroeid Van 0,5 naar 4 fte per. Maar er is ook een groot verloop en veel complexiteit. Ook de coöperatieve sector is gegroeid, bij ons van 1 naar 18 in de Achterhoek.
Opgroeiruimte is nodig, maar het gaat heel traag. Ik heb in het verleden al vaak gezegd dat nu het momentum is. Justin is blij dat in de Energiewet een plek voor coöperaties is gekomen dankzij het amendement Kröger.
Barbara Boudewijnse is 8 jaar wethouder in de gemeente Gooise Meeren en gaat binnenkort stoppen. Ze wacht nu op een nieuw College. Zij had 8 jaar terug 1 ambtenaar voor duurzaamheid in een gemeente met 68.000 inwoners. Er zijn nu 2 teams voor energietransitie en circulaire economie. Het is een grote klus, er is nog steeds veel te ontdekken. Opgroeiruimte is nog steeds nodig. Het blijft pionieren. De gemeente heeft veel samen opgetrokken met coöperatie Wat nu? We zijn samen opgegroeid en we hebben elkaar hard nodig. Zo is er te weinig capaciteit bij gemeente, waardoor je leunt op een coöperatie. In Muiderberg loopt een pioniersproject om van het gas af te komen. Verder hebben we Esco: een initiatief voor het bekostigen van verduurzaming van grote panden, zoals een zwembad. Het zijn projecten met grote risico’s. Er is veel expertise nodig, maar je moet zelf ook een ontwikkeling breed in je organisatie doormaken, omdat duurzaamheid door veel sectoren heen snijdt. Zo is er veel wrijving met andere sectoren bij vergunning processen voor energietransitie projecten.
Saskia Müller is coördinator van APEC, de koepel van 23 Amsterdamse energiegemeenschappen. Het gaat om energie producerende coöperaties. Voor de gemeente was het niet te doen met 20 tot op termijn 40 partijen te overleggen. We bestaan nu 1 jaar en houden ons bezig met warmte, wind en zon. Het werk van energiegemeenschappen is in zekere zin ‘schattig’ met veel vrijwilligers en enthousiasme en vergaderingen in huiskamers. Maar vrijwilligers hebben ook veel te weinig tijd. Daarom is samenwerking en professionalisering nodig. Het werk vindt plaats in de buurten en bij de gemeenschappen. Energiebesparing hoort er ook bij. Ook stichtingen doen mee. Een van de voortrekkers is de drijvende wijk IJburg. Energiegemeenschappen kunnen opwek en gebruik koppelen, maar dit is nog niet op grote schaal gerealiseerd. Er zijn werkgroepen die pilots op dit gebied voorbereiden. De gemeente heeft inmiddels een routekaart gemaakt met grote brokken: zoals het mogelijk maken van exploitatie van zonnepanelen door coöperaties op gemeentelijke daken, dit vraag regelgeving via een verordening. Er zijn binnen de gemeente regisseurs nodig die deuren open krijgen en een gemeenschap kan helpen. Belangrijk is gelijkwaardigheid van positie tussen gemeente en coöperaties: bewoners hebben ook recht op opgroeiruimte. Er wordt gewerkt aan integratie binnen de gemeente om alle noodzakelijke disciplines aan tafel te krijgen, dit vraagt een taskforce die alle elementen bij elkaar brengen. De gemeente worstelt met eigen rol, heeft soms de neiging zich met coöperaties te bemoeien. Gemeente moet wat Saskia betreft vooral energie steken in interne regie. Gemeente moet leren snappen war de gemeenschappen nodig hebben. Er zijn er straks misschien 40 in Amsterdam.
Peter Vos is projectleider van Warm in de wijk, een initiatief binnen de Haagse Vruchtenbuurt om een coöperatief warmtenet te realiseren. Peter Vos heeft een adviseursrol voor het bestuur en ondersteunt werkgroepen. De Vruchtenbuurt heeft 4.200 woningen met veel portieken. Al 14 jaar is er een ambitie in de buurt om van het gas af te komen. Sinds 3 jaar maken we echt vaart.
Peter van den Nieuwenhoff is adviseur van het bestuur. De buurt heeft veel eigenaar bewoners. De gemeente bouwt nu zelf aan gemeentelijk warmtebedrijf. We werken als Vruchtenbuurt en als gemeente naast elkaar aan dezelfde ambitie van duurzame warmte. Vruchtenbuurt wil het zelf doen met de coöperatieve route. Ondersteund door het ontwikkelfonds Warmte. Er is al een intentieverklaring met de gemeente, nu zijn we op weg naar een samenwerkingsovereenkomst. Opgroeiruimte is nodig. We zien ons niet als een concurrent voor publiek warmtebedrijf. EBN heeft koffers met geld klaar staan in het kader van zijn aandeelhouderschap in het gemeentelijke warmtebedrijf; wij hebben wat minder middelen.
Nieuwe wet- en regelgeving geeft bepaalde vormen van duidelijkheid. Er is nu bijvoorbeeld een ACM-bekwaamheidstoets. De Wcw maakt geen ruimte om Netverder (een netbeheerbedrijf) te laten participeren in de coöperatie, hetgeen aanvankelijk welde bedoeling was. Op 15 juni kiest de ledenvergadering van Warm in de wijk een nieuwe partner.
Suzanne Kröger ziet 3 thema’s voor het gesprek:
- ontwikkeling, opgroeiruimte, professionalisering (1)
- Integrale aanpak wind, zon, warmte (2)
- Hoe wordt de gemeentelijke organisatie (3) responsief om goed in te spelen op gemeenschappen en hun veranderprocessen.
Suzanne Kröger vraagt de experts hoe gemeenschappen gestimuleerd en ondersteund kunnen worden in hun ontwikkeling.
Justin Pagden: Energie Samen lobbyt samen met Agem voor een faciliterend kader voor energiecoöperaties. Hoe komen gemeenschappen aan kapitaal om te kunnen ontwikkelen en investeren? Er is geen cultuur van investeren bij coöperaties. Rendement is voor kapitaalverschaffers niet altijd duidelijk in beeld. Gemeenschappen gaan noodzakelijkerwijs traag, o.a. door interne democratie. Wat in de Achterhoek goed werkt is dat een gemeente een coöperatie een opdracht geeft om iets te doen, wat versnellend kan werken. Bijvoorbeeld door een coöperatie als dienst van algemeen economisch belang aan te wijzen. Dit stimuleert ontwikkeling en professionalisering. Opdrachtgevers moeten niet altijd voor de snelle weg willen gaan. Er is soms te weinig vertrouwen van gemeenten in coöperaties omdat deze niet het gewenste tempo kunnen bijhouden, bijvoorbeeld om zonneparken te realiseren. Versnippering van ambtelijke expertise en capaciteit over 8 gemeenten werkt niet goed. Per gemeente is er dan toch te weinig expertise en specialisatie voor al die verschillende inhoudelijke thema’s. Er worden te veel dure bureaus ingehuurd, die niet voor continuïteit in deskundigheid kunnen en willen zorgen. Er is meer samenwerking nodig. Justin zou graag zien dat Agem meer benut wordt voor bijvoorbeeld projectcapaciteit.
Barbara Boudewijnse: we hebben in Gooise Meren nu 1 grote energiecoöperatie Wat nu? met ca. 2.500 leden. Zij voeren bijvoorbeeld kleine energiemaatregelen uit. Ook een 10.000 dakenplan voor zonnepanelen op daken van anderen. Dit vraagt bij coöperatie continuïteit, contractdeskundigheid, contractmanagament en professionalisering. Daarom is er een convenant tussen gemeente en energiecoöperatie. Zij kunnen dankzij gemeentelijke subsidie mensen in dienst nemen, kunnen een accountant in dienst nemen etc.. Daarmee faciliteren we als gemeente de energiecoöperatie als maatschappelijke partner. Het is een voordeel dat wij een middelgrote gemeente zijn met niet zo heel veel schotten. Er is een verordening lokaal eigendom vastgesteld. Wat nu speelt is dat coöperatie Wattnu de neiging heeft veel naar zich toe te trekken, maar de gemeente blijft wel eindverantwoordelijk, ook voor niet-leden van coöperaties. Governance is wel een grote vraag voor de toekomst, ook bijvoorbeeld bij een warmtebedrijf.
Suzanne Kröger vraagt of niet ook de afweging speelt dat we willen voorkomen dat er alleen warmtenetten komen op plekken waar dit relatief gemakkelijk is en coöperaties dit kunnen oppakken? De gemeente blijft dan zitten met de moeilijke en dure kavels. Ook dat is een gemeentelijk verdelingsvraagstuk.
Barbara Boudewijnse: dit klopt. We zullen veel meer lokale gemeenschappen en kennis/expertise nodig hebben om de doelen van de warmtetransitie te halen. Aan de ene kant moeten we iedereen meekrijgen, aan de andere kant wil je initiatieven ook ruimte geven.
Peter van den Nieuwenhoff: betaalbaar en voor iedereen is cruciaal. Wij moeten wel 80% van onze bewoners meekrijgen voor een sluitende businesscase, dus gemakkelijk is het zeker niet. Het kost tijd en we moeten daarvoor wel de kans krijgen.
Peter Vos: er zijn nieuwe bestuurders nodig om in deze fase de opgroeiruimte goed in te vullen. Voor alle partijen is het nieuw wat we doen, dat wordt te weinig onderkend. Maar het is ook spannend wat een nieuw College gaat doen met de warmtetransitie.
Suzanne Kröger: opgroeiruimte is misschien een ander woord voor vertrouwen.
Saskia Müller: de gemeente is er voor iedereen. Woningbouwcorporaties hebben ook een belang in de ontwikkeling van een warmteprogramma. Zij vragen daarom om een duidelijke marsroute tot 2050 voor investeringen, die door de gemeente nog helemaal niet te maken is vanwege alle onzekerheden die er nog zijn. Wat betreft zorgen voor iedereen: de gemeente stapt in met aanpak voor armoede. Wij kijken naar het thema gemeenschapseconomie. Warmte en energie moet uit handen van de markt worden gehaald.
Voorzitter Suzanne Kröger ziet een bredere coöperatie beweging, zoals ook op gebied van voedsel. Moeten de energiecoöperaties zich verbreden?
Peter Vos: Stedin wil een systeemintegratie voor warmte en elektriciteit. Het gaat bij ons in de wijk ook over parkeren, groen en leefbaarheid (zoals hondenstront). Het samenspel tussen deze thema’s werkt goed. Er zijn bij ons 1.000 bewoners betrokken bij coöperaties, niet alleen via lidmaatschappen.
Justin Pagden: verbreden naar meer thema’s vind ik een heel moeilijke vraag met heel veel kanten. Het is nu allemaal al heel complex. Hoofdfocus bij mij is coöperaties die energie kunnen delen door energiehandel met allerlei administratieve processen. Dit moet worden gekoppeld aan ontwikkeling van het stroomnet en warmte-opslag. Er ontstaat soms teveel bestuurlijke complexiteit door rolverwarring. Bewoners zien bijvoorbeeld het energiebedrijf als commerciële kracht. Energieloket en energiebedrijf zijn daarom bewust ontkoppeld. Aan de andere kant: energiebesparing, isolatie, woningkwaliteit en het succesvol kunnen opzetten warmtenetten raken elkaar. Hoe je dat organisatorisch inregelt is nog wel een uitdaging. In Zutphen hebben we een coöperatie die ook het Energieloket uitvoert; dat is weer anders georganiseerd dan in de Achterhoek. Of dat daar tot een spanningsveld oplevert, weet ik niet.
Suzanne Kröger: je kunt mensen misschien meer betrekken door ook andere thema’s dan energie aan te bieden.
Peter van den Nieuwenhoff: integratie is een mooi thema. Nieuwe bewoners van de Vruchtenbuurt krijgen een welkomsttas met aanbod vanuit de verschillende wijkcoöperaties. Dat is een goed moment om een gesprek in de breedte en integratie van onderwerpen te realiseren. Van de 600 mensen die vanaf begin 2024 in de wijk zijn komen wonen hebben we de helft gesproken. Zo krijg je mensen mee, zeg ik als optimist.
Barbara Boudewijnse: sta open voor kansen op combineren, maar wees wel pragmatisch: het kan al gauw te veel worden. Wij hebben bijvoorbeeld mensen in dienst die dat slim kunnen koppelen; dat is ook het voordeel van een kleine gemeente. Bijvoorbeeld: Lisdodde teelt ten behoeve van isolatiemateriaal. Transities, bewegingen volgen niet allemaal hetzelfde patroon. Kies voor organische ontwikkeling zonder krampachtige organisatiestructuren. Wij hebben kwartiermakers opgesteld die verkenningen uitvoeren in de wijken. Dit heeft een stichting opgeleverd die initiatieven uit de samenleving halen, subsidies aanvragen en initiatieven nemen of verkenningen doen. Vanuit sociaal domein kun je ook hulp aanbieden om isolatie en besparing te realiseren. We hebben coaches die ogen en oren zijn door gesprekken aan te gaan. Wethouders moeten blijven bewegen (ook kleine stapjes als er weinig middelen zijn), in gesprek blijven en niet bang zijn.
Suzanne Kröger: moet er binnen een gemeente een centraal contactpersoon, sleutelfiguur of aanspreekpunt komen? Zijn energiehuizen nodig, waar burgers naar toe kunnen voor al hun vragen?
Saskia Müller: er zijn sleutelspelers nodig die je als coöperatie door de gemeente heen leiden en deuren open kunnen doen. Handige dames en heren die statuur hebben. Wij hadden een programmadirecteur duurzame doorbraken die heel veel voor ons heeft betekend. Helaas is die gestopt en die missen we heel erg.
Peter Vos: gemeenten en gemeenschappen moeten allebei aan de bak. Structureel financieren, rolzuiverheid inregelen, samen bij het rijk en provincies pleiten voor startfinanciering (er is voor een warmtenet van onze schaal twee keer 5 miljoen nodig in de startfase voordat je naar exploitatie over kunt stappen). De verantwoordelijkheid voor ongestoorde warmtevoorziening voor 4.200 woningen voelen we zeer. Er is bestuurlijk commitment voor een langere periode nodig.
Suzanne Kröger: warmtegemeenschap maakt gebruik van vertrouwen, nabijheid tussen bewoners.
Peter Vos: dat klopt, maar we moeten met zijn allen ook goed op blijven letten om dat vertrouwen, in bijvoorbeeld betaalbaarheid en leveringszekerheid waar te maken.
Justin Pagden: gemeenten wilden in 2017 zelf ook gaan investeren in energieopwekking. Ze kozen niet voor aanbesteden, maar voor zelf doen. In plaats van inkopen zijn ze zelf een energiegemeenschap gaan opzetten om energie op te wekken en te delen. Agem heeft het vertrouwen gekregen om dit bedrijf te gaan inrichten. Gemeenten weten nu zelf hoe het is om dit te doen en kennen daardoor het speelveld beter. Gemeenten kregen daardoor meer flexibele opties. Nieuw initiatief is LEO: lokale energie voor overheden. Voorbeeld en koudwatervrees overwinnen. Niet toekijken maar meedoen inclusief een beetje risico dragen.
Voorzitter Suzanne Kröger sluit af. Dank aan de sprekers. Zij vond het een mooi gesprek. Professionaliseren is nodig maar er zijn al heel grote stappen gezet. Gun elkaar opgroeiruimte. Midden in de transitie heb je dat zelf niet altijd door. Het is allemaal normaler geworden om energie delen op te gaan zetten. De toekomst die ik zie is minder markt, meer gemeenschap en verbreding reikwijdte coöperaties. Daar blijf ik me in de Tweede Kamer hard voor maken.
Verslag: Rob van Putten
NB: Om de video af te spelen: druk op het linkje rechts onderaan de afbeelding: afspelen op You Tube
