Advies over klimaatpolitiek 


Inleiding
Het milieunetwerk van GL en PvdA Duurzaam hebben zich afgevraagd het klimaatvraagstuk en de energietransitie op een breder aansprekende manier over het voetlicht te kunnen brengen. Opdat het meer en beter overkomt bij mensen voor wie het te ver weg van de dagelijkse zorgen is. 

 We zijn ons ervan bewust dat de samenleving de afgelopen 20 jaar meer divers, maar vooral ook rechtser geworden. Links is versnipperd geraakt: zie de opkomst van Denk, Volt en PvdD. Gezamenlijk links (D66 meetellend) is tussen 2006 en 2023 gedaald van 48% naar 30% van de kiezers. De versnippering bij links pakken wij met de vorming van GL-PvdA op zich goed aan, maar Denk, PvdD, Volt en SP en ook D66, blijven naast ons hengelen in eenzelfde vijver van kiezers.
We hebben dus een grote en veelomvattende opgave!
 

Hoe vinden we aansluiting terug?
Wij zien het als een grote opgave om van GL-PvdA, straks ook onder een nieuwe naam, weer een volkspartij te maken die voor grotere groepen kiezers aantrekkelijk is en dus  in staat is om het vertrouwen van mensen die bijvoorbeeld op de PVV stemmen terug te winnen. Dat lukt alleen als wij door mensen gezien worden als een partij/lijst zijn die op wil komen voor alle mensen. 
Dat betekent dat wij in verkiezingsprogramma en campagne steeds de problemen die  mensen ervaren als uitgangspunt moeten nemen. Die problemen kunnen we scharen onder het thema bestaanszekerheid op korte termijn.
Zoals: 
- de extreme woningnood die sinds de wederopbouwjaren niet meer zo hoog is geweest
- de betaalbaarheid van de dagelijkse boodschappen
- de energierekening die (mede door de energietransitie) te hoog dreigt op te lopen 
- de overlast en druk op leefbaarheid die overvolle asielzoekerscentra en illegale overbewoning/uitbuiting van arbeidsmigranten in woonwijken teweeg brengen
- vergiftiging van lucht, volkstuinen, bodem en water door bijvoorbeeld Pfas, staalslakken en landbouwbestrijdingsmiddelen.
Daar moeten we vertrouwenwekkende oplossingen voor aanreiken, zonder dat we overigens onhaalbare beloftes doen. 
Als wij het vertrouwen op dit punt terugwinnen, kunnen we bij deze groep kiezers ook ruimte en aandacht vragen voor vraagstukken van bestaanszekerheid op langer termijn. Daarbij gaat het om betaalbaarheid, leveringszekerheid, onafhankelijkheid van politiek instabiele regiems, klimaatverandering en het behoud van de natuur.


Onze houding in gesprekken en debatten
Wij kunnen het beeld dat we een wat elitaire politiek groepering zouden zijn, zelf ten goede beïnvloeden. 

Allereerst moeten we aansluiten bij de belevingswereld van mensen. Wat houdt hen bezig, waar heeft men last van. Daarop doorgaan, maakt een gesprek mogelijk. Daarbij moeten we de houding vermijden van ‘wij weten hoe het in elkaar zit en wij gaan dat jullie vertellen’. Daarvoor in de plaats: stel de mens centraal en stel vooral ook vragen; laat daarbij zien dat je al lang aan het luisteren bent door concrete voorbeelden te benoemen uit al die gesprekken en uit je hart, wees echt empathisch, doe aan zelfrelativering! 

Ten tweede: beloof niets wat je niet kunt waarmaken. Doe geen beloften, maar geef aan waar we ons sterk voor gaan maken, waarvoor we ons gaan inzetten. Laat zien dat we beseffen dat veranderingen tijd vragen. Diederik Samsom heeft met deze houding 13 jaar geleden een mooie uitslag gehaald.

Ten derde: Verbreed het verhaal en verbind elk onderwerp aan de algemene kernwaarden waar we voor staan (solidariteit, rechtvaardigheid, democratie, gelijkwaardigheid, gezonde planeet, vrijheid). Denk en spreek steeds vanuit mensen.

Ten vierde: benoem het belang van het gezamenlijke, het collectief naast het belang van individuele vrijheid. Straal uit dat we staan voor zorg voor elkaar, zorg voor de mensen om je heen en voor ruimte houden voor elk individu. Zorg voor elkaar en zorg voor de wereld is wat voor veel mensen nog steeds belangrijk is. En gekoppeld blijft/voorwaarde is voor individuele vrijheid. Het belang van het collectief hoeft niet altijd en overal door de overheid geregeld te worden. Het kan ook door gemeenschappen, buurten en coöperaties (zoals met energie). Erken ook eerlijk dat er soms spanning zit tussen het belang van het individu en het gezamenlijke, collectieve belang (zoals: belastingen, windmolen op land, bouw van nieuwe woningen). Daar hebben we oog voor, maar niet altijd een oplossing. Besef dat mensen vaak kiezen vanuit concrete deelbelangen. Denk aan het voorbeeld van de Amsterdammer die boos is op de burgemeester vanwege de 30 km zone en daarom op de PVV stemt. 

Ten vijfde: vermijd overdreven angstbeelden, maar benoem wel nuchter de gevolgen van bijvoorbeeld klimaatverandering voor natuur, leefbaarheid en bestaanszekerheid; vermijd ook simplisme en populisme; spreek niet negatief over de grote bedrijven of multinationals (die hebben we hard nodig en ook daar zitten onze kiezers), maar dat die wel ‘getemd’ en ‘gekaderd’ moeten worden om ook het collectieve belang te dienen: deels door afspraken, deels door regels en handhaving, deel door heffingen en subsidies. 

Ten zesde: straal uit dat we in Nederland alleen door samenwerken verder komen; wij zijn bereid over onze schaduw heen te springen; we zetten ons niet af tegen andere partijen, maar laten zien wat we zelf willen; de kiezers zitten te wachten op constructieve samenwerking, waar partijbelangen minder belangrijk zijn; dat willen wij leveren!

Klimaat anno 2025: politieke agenda en in de publieke opinie
Het klimaatvraagstuk heeft een tijd lang de wind mee gehad in de publieke opinie. Maar onder invloed van andere urgente vraagstukken (inflatie, migratie, woningtekort, stikstof, internationale veiligheid, industrie onder druk) dreigt de klimaatpolitiek (klimaat, energietransitie, circulaire economie) minder maatschappelijke en politieke steun te krijgen en te vertragen. Zie het onvermogen van het huidige kabinet om afgesproken CO2 reductie-doelen binnen bereik te houden, zie het teruglopen van investeringen in zonne-energie, zie het afhaken van veel grote bedrijven op groene doelen, zie de toename van de CO2 uitstoot in 2024, zie de onmacht in de warmtetransitie). Ook de problemen die de energietransitie in zichzelf tegenkomt (netcongestie, wegvallen van businesscases voor wind op zee en elektrolysers (waterstofproductie), uitblijvende maatwerkdeals met de industrie) zorgen voor frustratie en vertraging. Daar staat tegenover dat de noodzaak van onafhankelijk worden van energie uit het buitenland juist weer meewind oplevert.

Positionering van klimaat 
GL-PvdA (geen groen zonder rood) is de nieuwe partij die (1) zowel opkomt voor de bestaanszekerheid en kwaliteit van leven van mensen die het nu moeilijk hebben (beginsel: gelijkwaardigheid) als (2) voor het idee dat er voor onze maatschappij alleen een bestaans-zekere toekomst is als we beseffen dat natuur en aarde grenzen stellen aan ons handelen (beginsel: gezonde planeet). We komen op voor het individu die een steun in de rug nodig heeft én voor het collectief, het publieke belang dat we niet aan de markteconomie kunnen overlaten.
Wij denken daarom dat we het klimaat-thema (energietransitie en circulaire economie met noodzaak voor groene industriepolitiek) in de komende campagne zowel strategisch als praktisch moeten laden. 

Strategisch: samen met de thema’s stikstof/natuur, waterkwaliteit, schone lucht/geen vergif in ons milieu (waar veel mensen nu grote zorgen over hebben: Pfas, staalslakken, landbouwgif), hergebruik van grondstoffen, leveringszekerheid is klimaat het onderwerp dat de groene kant van GL-PvdA markeert: wij staan voor bestaanszekerheid en veilig leven op de lange termijn, dus binnen de grenzen van aarde en natuur. Wij staan daarmee voor een mooie toekomst! Schone energie en een circulaire economie staan ook voor een energievoorziening en economie die niet afhankelijk zijn van autocratische regimes.

Praktisch: de overheid stelt duidelijke grenzen aan uitstoot door bedrijven, het liefst door samenwerking met de brede maatschappelijke alliantie die vraagt om consistent en lange termijnbeleid van de overheid, door heffingen en subsidies (en mede financieren via nationaal investeringsfonds) n zo nodig door regels en handhaving (in Europees verband); zowel de energietransitie als de transitie naar een klimaat-neutrale circulaire economie zal veel vragen van burgers en bedrijven; GL-PvdA maakt zich daarbij sterk voor zowel schone als betaalbare energie; om energie betaalbaar te houden, ook voor mensen met een laag inkomen zal een deel van de noodzakelijke investeringen in het stroomnet en warmtenetten uit belastingmiddelen betaald (thema bestaanszekerheid). Ook richt GL-PvdA zich op het verduurzamen van de economie waaronder het voorkomen van onnodig gebruik van grondstoffen, ‘right to repair’ ,&  hergebruik. Zo behouden we onze banen en zorgen we voor een economie die waarde toevoegt voor mensen en de natuur. Dat is dan weer onze kant van de gelijkwaardigheid & solidariteit.

Tenslotte: Dit gaat niet vanzelf, maar vraagt voortdurende aandacht en scherpe reflectie. Daarom stellen we voor een reflectiegroep voor de campagne in te richten.


De kerngroep van Milieunetwerk GL en PvdA duurzaam, nu: PRO Duurzaamheidsnetwerk